Nota Introdutória
AIFAESA, nu'udar autoridade responsavel ba inspesaun no fiskalizasaun atividade ekonómika, sanitária no alimentár, iha devér atu atua ho padraun étiku no profisional ás. Kódigu Konduta ida ne'e estabelese prinsípiu no norma sira ne'ebé tenke orienta konduta funsionáriu hotu-hotu iha sira-nia knaar.
Kódigu Konduta ne'e sai mós instrumentu fundamental atu promove integridade, profisionalizmu no efisiénsia iha servisu públiku ne'ebé AIFAESA fornese, kontribui ba konstrusaun kultura organizasional ida ne'ebé bazeia ba valór sólidu no prátika profisional di'ak.
Dokumentu ida ne'e aborda de'it aspetu jerál konduta no komportamentu profisional. Prosedimentu tékniku espesífiku, protokolu operasional no metodolojia servisu divizaun ka departamentu ida-idak nian sei detalha iha Standard Operations Manual (SOP) ida-idak nian.
Komprensaun no aplikasaun Kódigu ida ne'e, hamutuk ho manuál operasional espesífiku sira, sei permite funsionáriu ida-idak kontribui ba kumpre misaun institusional AIFAESA nian ho exselénsia no dignidade.
Prinsípiu Fundamental sira
- Hala'o knaar tuir lei
- Uza podér autoridade ho forma adekuada no proporsional
- Mantén dignidade no prestíjiu instituisaun nian iha situasaun hotu-hotu
- Atua ho forma objetiva no izenta
- Evita forma diskriminasaun saida de'it
- Trata sidadaun no ajente ekonómiku hotu-hotu ho maneira ekitativa
- La simu benefísiu ka vantajen saida de'it husi servisu ne'ebé halo nudar funsionáriu ka ofisial AIFAESA
- Evita situasaun ne'ebé bele kria konflitu interese
- Mantén segredu ka sijilu profisional konabá informasaun konfidensial sira
Konduta iha Ambiente Servisu
- Kumpre oras servisu ne'ebé estabelese ona
- Fó hatene uluk ba superior imediatu bainhira atu tama tarde
- Husu autorizasaun diretamente ba superior imediatu kuandu presiza sai hosi fatin servisu ba tempu liu oras ida
- Rejista movimentasaun tama-sai servisu fatin tuir prosedimentu internu
- Promove ambiente servisu kolaborativu no armoniuzu
- Respeita ierarkia no kompeténsia
- Fahe matenek no experiénsia
- Mantén komunikasaun profisional no respeituoza
- Evita komportamentu ne'ebé bele inkomoda kolega sira
Prevensaun Asédiu Seksuál
Toleránsia zero. Asédiu seksuál sei hetan kastigu tuir gravidade. Kazu grave sei refere ba autoridade polísia. La iha toleránsia ba retaliasaun hasoru denunsiante.
- Hahalok seksuál indezejadu ne'ebé kria ambiente servisu intimidativu ka ofensivu
- Pedidu favór seksuál ka atensaun seksuál indezejadu
- Komentáriu seksuál ka insinuasaun ne'ebé la apropriadu
- Konduta fízika la apropriada — kaer, kose ka hakbesik-an demais
- Fahe materiál seksuál la apropriadu (imajen, vídeo, mensajen)
- Eduka funsionáriu sira kona-ba asédiu seksuál no ninia konsekuénsia
- Estabelese prosesu klaru atu relata kazu asédiu seksuál
- Garante konfidensialidade ba vítima no denunsiante
- Proteje vítima no denunsiante kontra retaliasaun
- Halo investigasaun independente no neutral ba keixa hotu-hotu
- Mantén konduta respeitoza ho kolega sira
- Evita hahalok ne'ebé bele sai asédiu seksuál
- Relata kazu asédiu seksuál ba autoridade kompetente
- Kontribui ba ambiente servisu seguru no respeitozu
- Apoia kolega sira ne'ebé sofre asédiu seksuál
- Relata kazu ba xefe departamentu ka diretór rekursu umanu
- Hakerek relatu detalladu kona-ba insidente
- Fornese evidénsia disponivel (mensajen, testemuña, dokumentu)
- Mantén konfidensialidade durante prosesu tomak
- Kolabora ho investigasaun bainhira husu
- Asédiu seksuál sei hetan kastigu tuir gravidade
- Kastigu bele inklui adverténsia to'o demisaun
- Kazu grave sei refere ba autoridade polísia
- La iha toleránsia ba retaliasaun hasoru denunsiante
- Dokumenta kazu hotu-hotu ho detalle
Relasaun Pesoál iha Ambiente Servisu
- La bele hahú ka mantén relasaun romántika ho kolega ne'ebé iha relasaun ierarkika direta (xefe-subordinadu)
- Tenke fó-hatene ba departamentu rekursu umanus kona-ba relasaun romántika entre funsionáriu sira iha departamentu hanesan
- Evita demonstrasaun afetu públika iha ambiente servisu
- Mantén relasaun profisional durante oras servisu
- La bele husik relasaun pesoál afeta dezempeñu profisional
La permite relasaun extra-marital entre funsionáriu sira tanba:
- Kria ambiente servisu la saudável
- Hamosu konflitu entre kolega sira
- Afeta produtividade no moral funsionáriu sira nian
- Prejudika imajen instituisaun nian
Violasaun bele rezulta iha:
- Transferénsia ba departamentu seluk
- Medida dixiplinár tuir gravidade
- Posibilidade demisaun iha kazu grave
- Evita kolokasaun fén-laen iha departamentu ka seksaun hanesan
- Departamentu rekursu umanus sei jere transferénsia apropriadu
- Funsionáriu foun ne'ebé kaben ho funsionáriu atuál tenke informa ba rekursu umanus antes hahú servisu
Bainhira fén-laen servisu iha AIFAESA:
- La bele iha relasaun ierarkika direta
- Tenke servisu iha departamentu ka área separadu
- Labele envolve iha desizaun ne'ebé afeta malu
Xefe departamentu sira tenke:
- Monitoriza ambiente servisu
- Prevene situasaun ne'ebé bele hamosu konflitu
- Fó-hatene kedas kazu vivasaun ba rekursu umanus
- Implementa transferénsia bainhira nesesáriu
- Garante tratamentu justu ba funsionáriu hotu-hotu
Kódigu Vestuáriu no Apresentasaun Pesoál
- Uza roupa formal no profisional
- Mane sira: kamiza manga naruk ka badak ho gola, no kalsa formal
- Feto sira: vestidu formal, kalsa formal ka saia ho kamiza/blusa apropriada. Saia labele badak liu ain tnur
- Sapatu taka metin — la bele uza sandalias
- Mantén roupa mós no kabér
- Sempre uza Kartaun Identidade servisu nian
- La bele uza roupa ho kór rebo-rebo ka dezeñu ne'ebé la apropriadu
- Mantén ijiene pesoál di'ak
- Uza uniforme ofisiál AIFAESA nian bainhira halo inspesaun
- Tenke uza sapatu seguransa apropriadu ba área servisu nian
- Sempre lori kartaun identifikasaun funsionáriu
- Mantén uniforme iha kondisaun di'ak no hamoos
- Uza ekipamentu protesaun pesoál (EPP) bainhira presiza
- La bele fuma (sigarru normal ou eletróniku) iha edifísiu laran — só bele iha área li'ur ne'ebé determinadu
- Kontrola lian atu la koalia makaas iha korredór
- Mantén organizasaun no limpeza fatin servisu nian
- Respeita espasu kolega sira nian
- Mantén konduta respeituoza no profisional iha eventu institusional
- Apresenta-an ho forma adekuada iha jantár, baile no atividade sosiál seluk
- Kontrola konsumu bebida alkoólika iha eventu institusional
- Preserva imajen instituisaun nian maski iha momentu relaxamentu
- Evita komportamentu exesivu ka la adekuadu iha konfraternizasaun
Uzu Rekursu no Instalasaun
- Komputadór desktop ne'ebé aloka ba seksaun ka departamentu ida maka rekursu kompartilladu, laós ba ema ida de'it
- Funsionáriu sira hotu iha seksaun ne'e tenke iha livre asesu ba komputadór ne'e atu bele halo servisu
- Respeita oráriu uzu komputadór partilladu nian
- Mantén komputadór hamoos no organizadu ba kolega tuirmai
- Metodu partilla username ho password ida de'it ba funsionáriu sira hotu iha seksaun ne'e, OU loke konta (user account) ba funsionáriu ida-idak
- La bele instala programa foun sein autorizasaun
- Taka sesaun (log out) bainhira la uza ona komputadór
- Fó-hatene kedas problema tékniku ruma ba departamentu IT
- Xefe seksaun ka departamentu mak sei determina oinsa organiza pastas iha komputadór nia laran atu garante kontinuidade servisu
- Salva dokumentu iha pasta ida-idak nian, la bele iha desktop
- La bele rai dokumentu servisu iha USB privadu
- Tenke iha kopia iha hardrive no, di'ak liu tan, tenke uza cloud storage atu garante seguransa no disponibilidade arkivu sira
- Só Inspetora-Jerál mak iha kompeténsia atu determina arkivu ida konfidensial ka lae
Tablet no laptop institusionál aloka atu:
- Fasilita servisu inspesaun iha terrenu
- Permite asesu ba sistema dixitál AIFAESA nian iha fatin hotu-hotu
- Hadia efisiénsia rejistu no prosesamentu dadus
- Permite kontinuidade servisu bainhira la iha iha eskritóriu
Funsionáriu ne'ebé simu ekipamentu tenke:
- Asina termu responsabilidade
- Mantén ekipamentu iha kondisaun di'ak
- Uza de'it ba fins profisionál
- La bele empresta ba ema seluk
- Relata kedas problema tékniku ruma
- Responsabiliza ba danu ka estragu ruma neebe akontese laptop ba tablet neebé nia kaer
- Instala aplikativu relevante ba servisu
- Mantén sistema no aplikasaun sira atualizadu
- Uza cloud storage ba sinkronizasaun automatika
- Halo backup regulár ba dadus importante
- Utiliza feature sira ne'ebé bele hadia produtividade
- Ativa PIN ka password seguru
- Ativa enkriptasaun ba dadus sensivel
- La bele husik ekipamentu la supervizionadu
- Instala antivirus institusionál
- Evita liga ba rede públika inseguru
- Kuidadu di'ak ho meza no kadeira servisu nian
- La bele dada ka dudu mobiliariu makaas
- Mantén kadeira iha pozisaun loos bainhira remata servisu
- Hamoos meza no ekipamentu antes sai
- La bele modifika ka hasai pesa ruma hosi ekipamentu
- Fó-hatene kedas bainhira iha estragu ruma ba mobiliariu
- Tau matan ba patrimóniu instituisaun nian
- Uza rekursu material ho responsabilidade
- Mantén área komún hamoos no organizadu
- Respeita norma utilizasaun espasu komún nian
- Fó-hatene kedas bainhira iha estragu ruma ba patrimóniu
Relasaun Externa
- Tuir protokolu komunikasaun institusional
- Haruka pedidu média nian ba responsavel sira
- Preserva imajen institusional
- Mantén diskrisaun kona-ba atividade internu sira
Komunikasaun Institusional
Tenke uza de'it email institusional @aifaesa.gov.tl ba komunikasaun hotu-hotu relasiona ho servisu.
- La bele uza email pesoál ba asuntu ofisiál
- Mantén linguajen formal no profisional iha komunikasaun hotu-hotu
- Inklui asinatura institusional padronizada iha email
- Responde komunikasaun ofisiál iha tempu útil
- Evita haruka informasaun konfidensial liu hosi email
- Arkiva ho di'ak komunikasaun ofisiál sira
- Haruka ba xefe ierarkia informasaun ne'ebé liu ita-nia kompeténsia
- La bele fó sai email institusional ba fin pesoál
- Mantén konfidensialidade komunikasaun internu nian
Rejista-an nudar uzuáriu iha intranet.aifaesa.org no kompleta kampu sira iha área funsionáriu nian.
- Kompleta: Dadus Pesoais, formasaun akadémika, Karreia no treinamentu sira
- Uza foto perfil tuir deskrisaun: pozisaun hateke ba oin, distânsia 3mm husi marjen leten, oin okupa 70–80%, medida 35mm×45mm
- Labele fahe username ho password ba kolega seluk
- Uza sistema Mensajens iha intranet ba komunikasaun kona-ba asuntu servisu
- Prefere sistema Mensajens duké email ka meiu seluk ba komunikasaun internu
- La bele apaga mensajen ofisiál sira
- Mantén linguajen formal no profisional iha mensajen hotu-hotu
- Verifika beibeik seksaun Tarefas iha intranet
- Atualiza progresu tarefas nian regulármente
- Rejista atividade loroloron iha seksaun Atividades
- Tenke kompleta rejistu atividade ho detalle sufisiente
- Rejistu sai baze ba avaliasaun dezempeñu
- Asegura informasaun lós no atuál
- Rejistu regulár kontribui ba avaliasaun objetiva
- Dokumentasaun sai evidénsia ba dezempeñu
- Garante transparénsia iha prosesu avaliasaun
- Fasilita monitorizasaun no supervizaun
- Ajuda estabelese meta no objetivu sira
- Fornese baze ba avaliasaun justu no transparente
- Mantén kooperasaun ho órgaun públiku seluk
- Respeita kompeténsia instituisaun seluk nian
- Mantén profisionalizmu iha relasaun interinstitusional
- Fornese informasaun ho maneira klara no kortés
- Atende ho edukasaun no efisiénsia
- Mantén postura profisional iha interasaun hotu-hotu
Kumprimentu Kódigu nian
- Koñese no kumpre Kódigu Konduta ida ne'e
- Partisipa iha formasaun no atualizasaun
- Relata violasaun ba superiór sira
- Kontribui ba hadia ambiente institusional
- Rejista-an nudar uzuáriu iha intranet.aifaesa.org
- Kompleta informasaun hotu iha seksaun "Funsionarius"
- Mantén dadus atualizadu
- Uza rede intranet tuir regra seguransa
- La bele fahe kredensial asesu ba ema seluk
- Taka sesaun bainhira remata uza sistema
- Sei trata violasaun tuir lejislasaun aplikavel
- Garante prosesu justu iha kazu infrasaun
- Aplika medida edukativa bainhira apropriadu
Konsiderasaun Final
Kódigu Konduta ida ne'e maka matadalan prátiku ida atu orienta komportamentu profisional funsionáriu AIFAESA sira nian. Tenke konsulta regularmente no tuir ninia matadalan hamutuk ho norma no regulamentu seluk instituisaun nian.
Aplikasaun Kódigu ida ne'e kontribui ba mantén ambiente servisu armoniuzu no profisional, ne'ebé esensiál atu kumpre misaun institusional AIFAESA nian.